ปฏิสงฺขานพลา พหุสฺสุตา “ผู้ฟังมาก ต้องพิจารณาเป็นสำคัญ”

ปฏิสงฺขานพลา พหุสฺสุตา.

[คำอ่าน : ปะ-ติ-สัง-ขา-นะ-พะ-ลา, พะ-หุด-สุ-ตา]

“ผู้ฟังมาก ต้องพิจารณาเป็นสำคัญ”

(องฺ.อฏฺฐก. 23/227)

ผู้ฟังมาก หมายถึง บุคคลที่ได้ยินได้ฟังข้อมูลหรือเรื่องราวต่าง ๆ จากหลายแหล่ง ไม่ว่าจะเป็นจากการเล่าเรียนโดยตรง การซักถามผู้อื่น หรือจากคำบอกเล่าในวงสนทนา ซึ่งข้อมูลเหล่านั้นอาจมีทั้งที่เป็นความจริงและไม่เป็นความจริง ทั้งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็นประโยชน์ การได้ยินได้ฟังมากจึงเปรียบเสมือนมีวัตถุดิบจำนวนมากในการเรียนรู้ แต่การเลือกใช้ต้องมีหลักพิจารณาที่ดีควบคู่กันไป

แม้จะมีโอกาสได้รับฟังมาก แต่หากปราศจากการพิจารณาด้วยปัญญาแล้ว สิ่งที่ได้ยินมากมากอาจกลายเป็นภาระมากกว่าประโยชน์ เพราะอาจเผลอเชื่อเรื่องที่ไม่จริง หรือใช้ข้อมูลผิดพลาดจนเกิดผลเสีย ดังนั้น เมื่อได้ยินได้ฟังมามาก ต้องมีกระบวนการคิด วิเคราะห์ และประเมินคุณค่าในสิ่งที่ได้ยินเสมอ

การฟังอย่างมีปัญญาคือการเปิดใจรับฟังทุกด้าน แต่ไม่ด่วนเชื่อ ไม่ด่วนปฏิเสธ ใช้เหตุผลประกอบกับหลักธรรมเพื่อกลั่นกรองข้อมูล หากเห็นว่าเรื่องใดมีเหตุมีผล น่าเชื่อถือ มีที่มาที่ไปชัดเจน จึงค่อยเชื่อด้วยความระมัดระวัง และหากเป็นเรื่องที่เห็นว่าไม่มีประโยชน์หรือเป็นโทษ ก็ควรรู้จักวางเฉยและไม่เก็บมาเป็นภาระ

ในทางตรงข้าม หากเรื่องที่ฟังมานั้นมีสาระ มีคุณค่า มีประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิต ก็ควรจดจำไว้ด้วยความใส่ใจ และเมื่อนำมาใช้ในชีวิตประจำวันแล้วก็ยิ่งควรทบทวนผลลัพธ์ว่าดีจริงหรือไม่ การกระทำเช่นนี้จะช่วยให้เราเป็นคนมีคุณภาพ และเติบโตไปพร้อมกับสติปัญญาและคุณธรรม

ดังนั้น การเป็นผู้ได้ยินได้ฟังมากต้องรู้จักใช้ข้อมูลนั้นให้เกิดประโยชน์ ด้วยการพิจารณาอย่างรอบคอบ มีสติและมีปัญญานำทาง หากสามารถทำได้เช่นนี้ ก็จะเป็นผู้ที่ได้รับประโยชน์จากสิ่งที่ได้ยินได้ฟังมาอย่างแท้จริง.