ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล มีปัญญา มีใจมั่นคงดีแล้ว ปรารภความเพียร ตั้งตนไว้ในกาลทุกเมื่อ ย่อมข้ามโอฆะที่ข้ามได้ยาก
สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ
พุทธศาสนสุภาษิตหมวดความเพียร หลักธรรมคำสอนที่มุ่งเน้นสอนให้บุคคลรู้จักประโยชน์ของความเพียรทั้งทางโลกและทางธรรม เพื่อเป็นหลักในการดำรงชีวิตและบำเพ็ญสมณธรรมให้บรรลุผล
สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ
นิทฺทํ ตนฺทึ วิชิมฺหิตํ อรตึ ภตฺตสมฺมทํ วิริเยน นํ ปณาเมตฺวา อริยมคฺโค วิสุชฺฌติ.
ตุมฺเหหิ กิจฺจํ อาตปฺปํ อกฺขาตาโร ตถาคตา ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ ฌายิโน มารพนฺธนา.
โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโต อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี
โย จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ กรํ ปุริสกิจฺจานิ โส สุขา น วิหายติ.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ.
จกฺขุมา วิสมานีว วิชฺชมาเน ปรกฺกเม ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ ปาปานิ ปริวชฺชเย.
อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตฺโต วิธานวา สมํ กปฺเปติ ชีวิตํ สมฺภตํ อนุรกฺขติ.
อโมฆํ ทิวสํ กยิรา อปฺเปน พหุเกน วา ยํ ยํ วิวหเต รตฺติ ตทูนนฺตสฺส ชีวิตํ.
อปฺปเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณ สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ.
ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺตํ ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.
“พึงได้ประโยชน์ในที่ใด ด้วยประการใด ๆ ควรบากบั่นในที่นั้น ด้วยประการนั้น ๆ”
กเรยฺย โยคฺคํ ธุวมปฺปมตฺโต.
“ผู้ไม่ประมาท ควรทำความเพียรให้แน่วแน่”
(ขุ.ชา.ทุก. 27/78)
วายเมเถว ปุริโส ยาว อตฺถสฺส นิปฺปทา.
“บุรุษพึงพยายามไปจนกว่าจะสำเร็จประโยชน์”
(สํ.ส. 15/330)
อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ.
“ควรรีบทำความเพียรในวันนี้”
(ม.อุป. 14/348, ขุ.ชา.มหา. 28/165)
หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ.
“คนที่ผัดวันว่าพรุ่งนี้ ย่อมเสื่อม ยิ่งว่ามะรืนนี้ ก็ยิ่งเสื่อม”
(ขุ.ชา.วีส. 27/466)
อถ ปจฺฉา กุรุเต โยคํ กิจฺเจ อาวาสุ สีทติ.
“ถ้าทำความเพียรในกิจการล้าหลัง จะจมอยู่ในวิบัติ”
(ขุ.ชา.วีส. 27/434)
อนิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
“ประโยชน์ย่อมสำเร็จโดยชอบแก่ผู้ทำโดยไม่เบื่อหน่าย”
(ขุ.ชา.จตฺตาฬีส. 27/533)
น นิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
“ประโยชน์ย่อมไม่สำเร็จโดยชอบ แก่ผู้ทำโดยเบื่อหน่าย”
(ขุ.ชา.จตฺตาฬีส. 27/533)
อกิลาสุ วินฺเท หทยสฺส สนฺตึ.
“คนไม่เกียจคร้าน พึงได้ความสงบใจ”
(ขุ.ชา.เอก. 27/1)
ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ.
“คนมีธุระหมั่นทำงานให้เหมาะเจาะ ย่อมหาทรัพย์ได้”
(สํ.ส. 15/316, ขุ.สุ. 25/361)
วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ.
“คนล่วงทุกข์ได้เพราะความเพียร”
(ขุ.สุ. 25/361)
กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ.
“คนขยัน ย่อมไม่พร่าประโยชน์ซึ่งถึงตามกาล”
(ขุ.ชา.ฉกฺก. 27/195)