Tagged: ติกะ หมวดสาม

สันโดษ 3 ประการ

สันโดษ แปลว่า ความยินดี ความพอใจ หมายถึง ความยินดีพอใจด้วยของของตนเท่าที่มี เท่าที่พอดีแก่กำลัง หรือเท่าที่สมควร เป็นหลักธรรมเพื่อการดำรงชีวิตด้วยความรู้จักพอ ป้องกันการดิ้นรนจนเกินกำลัง หรือการแสวงหาที่ผิดทาง มี 3 ประการ

สรณะ 3 ประการ

สรณะ แปลว่า ที่พึ่ง ที่ระลึก หมายถึง บุคคลหรือสิ่งที่ควรน้อมใจระลึกถึงหรือถือเป็นที่พึ่ง หมายเอา พระรัตนตรัย 3 ประการ

เวทนา 3 ประการ

เวทนา แปลว่า ความรู้สึก หรือ การเสวยอารมณ์ แบ่งตามลักษณะของความรู้สึกเป็น 3 ประการบ้าง 5 ประการบ้าง

วิรัติ 3 ประการ

วิรัติ แปลว่า การเว้น การงดเว้น หมายถึง การเว้นจากทุจริต การเว้นจากการทำความชั่วทั้งหลาย แบ่งตามลักษณะของการเว้นเป็น 3 ประการ

ลัทธินอกพระพุทธศาสนา 3 ประเภท

ลัทธินอกพระพุทธศาสนา เรียกว่า ติตถายตนะ แปลว่า แดนเกิดแห่งลัทธิ ชุมนุมหรือประมวลแห่งลัทธิ เป็นลัทธิที่มีความเห็นตรงกันข้ามหรือขัดแย้งกับพระพุทธศาสนา แบ่งตามลักษณะความเชื่อเป็น 3 ประเภท

ปาปณิกธรรม 3 ประการ

จักขุมา ตาดี คือ ต้องดูของเป็น รู้จักสินค้า รู้จักคุณภาพของสินค้า สามารถคำนวณราคา กะทุนเก็งกำไรได้แม่นยำ วางแผนได้ว่า เมื่อซื้อสินค้านั้น ๆ ไปขายต่อ จะต้องซื้อในราคาเท่าไหร่ แล้วเอาไปขายในราคาเท่าไหร่ จึงจะมีกำไร ไม่ขาดทุน

ปัญญา 3 ประการ

ปัญญา คือ ความรอบรู้ ความเข้าใจ ความรู้ซึ้ง แบ่งประเภทตามสาเหตุที่ทำให้เกิดปัญญา มี 3 ประเภท

ปปัญจะ 3 ประการ

ปปัญจะ หรือ ปปัญจธรรม คือ กิเลสเป็นเครื่องเนิ่นช้า หมายถึง กิเลสที่เป็นตัวการทำให้คิดปรุงแต่งยืดเยื้อพิสดาร ทำให้เขว หลงทาง ห่างจากความจริง เป็นตัวขัดขวางการบรรลุธรรม ทำให้บรรลุธรรมได้ช้า มี 3 ประการ

บุตร 3 ประเภท

อภิชาตบุตร หรือ อติชาตบุตร บุตรที่ยิ่งกว่าบิดามารดา หมายถึง ลูกที่ดีกว่าเลิศกว่าพ่อแม่ คือมีคุณธรรมสูงกว่าพ่อแม่ เช่น พ่อแม่เป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่ดำรงตนอยู่ในศีลธรรม แต่ลูกเป็นสัมมาทิฏฐิ ดำรงตนอยู่ในศีลธรรม เป็นต้น

ธรรม 3 ประการ

ธรรม คือ สภาวะหรือปรากฏการณ์ที่มีอยู่จริงตามธรรมชาติ จำแนกเป็น 3 ประเภท

เทวทูต 3 ประการ

เทวทูต คือ ทูตของยมเทพ หรือ สื่อแจ้งข่าวของมฤตยู หมายถึง สิ่งที่เป็นสัญญาณเตือนให้ระลึกถึงคติธรรมดาของชีวิตอันมีความตายเป็นที่สุด เพื่อจะได้เกิดความสลดสังเวชและไม่ประมาท จะได้เร่งขวนขวายทำความดี จำแนกเป็น 3 ประเภทบ้าง 4 ประเภทบ้าง 5 ประเภทบ้าง

ทุกขตา 3 ประการ

ทุกขตา แปลว่า ความเป็นทุกข์ ภาวะแห่งทุกข์ หรือ สภาพแห่งทุกข์ คือ ความเป็นสภาพที่ทนได้ยาก หรือคงอยู่ในภาวะเดิมไม่ได้ แบ่งเป็น 3 ประการ

โกศล 3 ประการ

โกศล แปลว่า ความฉลาด หรือ ความเชี่ยวชาญ หมายถึง ทักษะหรือความสามารถทางด้านสติปัญญา แบ่งเป็น 3 ประการ คือ 1. อายโกศล อายโกศล ความฉลาดในความเจริญ คือ ความรอบรู้ในทางเจริญและเหตุของความเจริญ รู้ว่าอะไรเป...

สิกขา 3 ประการ

สิกขา 3 ประการ หรือ ไตรสิกขา คือ ข้อที่จะต้องศึกษา ข้อปฏิบัติที่เป็นหลักสำหรับศึกษา คือ ฝึกหัดอบรมกาย วาจา จิตใจ และปัญญา ให้ยิ่งขึ้นไป จนสามารถบรรลุจุดหมายสูงสุดคือพระนิพพานได้

ทานสมบัติ 3 ประการ

ทานสมบัติ คือ ความถึงพร้อม หรือความพรั่งพร้อม ที่ทำให้ทานที่ได้บริจาคแล้วเป็นทานอันยอดเยี่ยม คือมีผลมาก มีอานิสงส์มาก จำแนกเป็น 3 ประการ

สมบัติ 3 ประการ

สมบัติ แปลว่า ความถึงพร้อม ความพรั่งพร้อม หมายถึง ความพรั่งพร้อมสมบูรณ์แห่งสิ่งอันให้สำเร็จความปรารถนา ผลสำเร็จที่ให้สมความปรารถนา หรือสิ่งที่สร้างความสุขให้แก่ผู้ที่ครอบครอง ท่านจำแนกไว้ 3 อย่าง

สัทธรรม 3 ประการ

สัทธรรม แปลว่า ธรรมอันดี ธรรมที่แท้ หรือ ธรรมของสัตบุรุษ หมายถึง คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าที่เป็นหลักหรือแก่นของพระพุทธศาสนา ซึ่งมีความสำคัญต่อการดำรงอยู่ของพระพุทธศาสนา

สังขาร 3 ประการ

สังขาร แปลว่า สภาพที่ปรุงแต่ง สิ่งที่ปรุงแต่ง มีความหมายเป็น 2 นัย ในนัยแรก หมายเอาสิ่งที่ปรุงแต่งชีวิต มี 3 ประการ

อสังขตลักษณะ 3 ประการ

อสังขตลักษณะ คือ ลักษณะแห่งอสังขตธรรม ธรรมที่ไม่ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ได้แก่ พระนิพพาน มีลักษณะ 3 ประการ

สังขตลักษณะ 3 ประการ

สังขตลักษณะ หมายถึง ลักษณะแห่งสังขตธรรม คือธรรมที่ปัจจัยปรุงแต่งขึ้น ทั้งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม ทั้งที่เป็นโลกิยะและโลกุตตระ ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต ยกเว้นพระนิพพาน ซึ่งสังขตลักษณะนี้ จะทำให้เข้าใจสังขตธรรมได้ชัดเจนขึ้น ลักษณะแห่งสังขตธรรม มี 3 อย่าง

วิเวก 3 ประการ

วิเวก แปลว่า ความสงัด หรือ การปลีกออก หมายถึง ความปราศจากสิ่งที่มารบกวนให้เกิดความฟุ้งซ่านรำคาญ หรือการปลีกออกจากสิ่งที่เป็นข้าศึกของความสงบ มี 3 ระดับ

วิโมกข์ 3 ประการ

วิโมกข์ แปลว่า ความหลุดพ้น หมายถึง ภาวะที่จิตหลุดพ้นจากอำนาจกิเลส ซึ่งเป็นผลสืบเนื่องมาจากการเจริญสมาธิ 3 คือ สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ และอัปปณิหิตสมาธิ จัดเป็นความหลุดพ้นในวิปัสสนา แบ่งเป็น 3 ประเภท ต...

วิชชา 3 ประการ

วิชชา แปลว่า ความรู้แจ้ง หรือ ความรู้พิเศษ เป็นคุณพิเศษที่เกิดขึ้นแก่พระพุทธเจ้าในวันตรัสรู้ มี 3 ประการ

วัฏฏะ 3 ประการ

วัฏฏะ แปลว่า วน วงกลม วงเวียน หรือการหมุนเวียน หมายถึง องค์ประกอบที่หมุนเวียนต่อเนื่องกันของภวจักร หรือสังสารจักร เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ไตรวัฏฏ์ ได้แก่การหมุนเวียนของกิเลส กรรม และวิบาก

โลก 3 ประการ (นัยที่ 3)

กามโลก คือ โลกที่เป็นกามาวจร หมายถึง โลกอันเป็นที่อยู่ของหมู่สัตว์ผู้ยังเสวยกามคุณ 5 คือยังเสวยอารมณ์ด้วยประสาทสัมผัสทั้ง 5 อยู่ ได้แก่ อบายภูมิ 4 มนุษยโลก 1 และ กามาวจรสวรรค์ 6

โลก 3 ประการ (นัยที่ 2)

โลก ในที่นี้ หมายถึง โลกอันเป็นที่อยู่ของสัตว์ หรือหมู่สัตว์ที่เกิดในภพนั้น ๆ ในที่นี้หมายเอาเฉพาะส่วนที่เป็นสุคติ มี 3 ประการ

โลก 3 ประการ (นัยที่ 1)

โลก ในที่นี้หมายถึง สิ่งที่ต้องแตกดับไปเป็นธรรมดา คือบรรดาสภาวธรรมหรือหมู่สัตว์ กำหนดโดยขอบเขตบ้าง ไม่กำหนดบ้าง มี 3 ประการ

ภพ 3 ประการ

ภพ คือ ภาวะชีวิตของสัตว์ หรือ โลกเป็นที่อยู่ของสัตว์ หมายถึง โลกอันเป็นที่อยู่ของหมู่สัตว์ที่ยังต้องเวียนว่ายตายเกิด ตามอำนาจของบุญและบาปที่ตนได้กระทำไว้ แบ่งเป็น 3 ประเภท

พุทธจริยา 3 ประการ

โลกัตถจริยา พระพุทธจริยาเพื่อประโยชน์แก่โลก หมายถึง การบำเพ็ญประโยชน์แก่ชาวโลก ในฐานะที่พระองค์ทรงเป็นพระโลกนาถ คือ ที่พึ่งของชาวโลก เช่น ทรงบำเพ็ญพุทธกิจ 5 ประการเป็นประจำไม่มีว่างเว้น

ปิฎก 3 ประการ (ไตรปิฎก)

ปิฎก แปลว่า กระจาด ตระกร้า กระบุง สำหรับเก็บของหรือใส่ของ ซึ่งสามารถเอาของหลายอย่างมาใส่รวมกันไว้ได้ไม่ให้กระจัดกระจาย ในที่นี้ หมายถึง คัมภีร์ที่รวบรวมพระพุทธพจน์อันเป็นคำสอนของพระพุทธศาสนาเข้าไว้เป็นหมวดหมู่ มีทั้งหมด 3 หมวด เรียกว่า พระไตรปิฎก