รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ “พึงป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง”

รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ

[คำอ่าน : รัก-ไข-ยา-นา-คะ-ตัง, พะ-ยัง]

“พึงป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง”

(ขุ.ชา.จตุกฺก. 27/136)

ภัย คือ สิ่งที่ก่อให้เกิดความทุกข์ ความเสียหาย และความพินาศในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นทางร่างกาย จิตใจ หรือทรัพย์สิน เมื่อภัยเกิดขึ้นแล้วย่อมนำมาซึ่งความหวาดกลัว ความไม่มั่นคง และอาจสร้างผลกระทบต่อชีวิตของเราอย่างใหญ่หลวง การรู้เท่าทันภัยจึงเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม

ภัยสามารถจำแนกออกได้เป็นสองประเภทหลัก ๆ คือ ภัยภายนอก และ ภัยภายใน ภัยภายนอก เช่น อัคคีภัย (ไฟไหม้) โจรภัย (การถูกลักทรัพย์หรือทำร้าย) อุทกภัย (น้ำท่วม) และวาตภัย (ลมพายุ) ส่วนภัยภายใน ได้แก่ กิเลส ตัณหา ความโลภ ความโกรธ ความหลง ที่คอยรุกรานจิตใจและสามารถนำพาชีวิตให้ตกต่ำได้หากไม่รู้จักควบคุม

สุภาษิตบทนี้กล่าวเตือนให้เราใช้ชีวิตด้วยความไม่ประมาท โดยเฉพาะการรู้จักป้องกันภัยทั้งหลายก่อนที่มันจะเกิดขึ้น เช่น ปิดประตูหน้าต่างให้มิดชิดเพื่อลดโอกาสการถูกขโมย หรือเก็บของมีค่าไว้ในที่ปลอดภัย การเตรียมพร้อมรับมือภัยภายนอกแม้จะยังไม่เกิด ย่อมช่วยลดความเสียหายลงได้มาก

อย่างไรก็ตาม ภัยที่น่ากลัวยิ่งกว่าภัยภายนอก คือ ภัยภายใน เพราะเป็นสิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตา แต่สามารถครอบงำจิตใจและควบคุมพฤติกรรมของเราได้อย่างเงียบเชียบ การป้องกันภัยภายในต้องอาศัยการฝึกจิตฝึกใจ มีสติ มีคุณธรรมเป็นเครื่องยับยั้ง ไม่ให้ตกอยู่ภายใต้อำนาจของกิเลสตัณหาเหล่านั้น

ดังนั้น การดำเนินชีวิตอย่างมีสติ ระมัดระวัง และไม่ประมาทต่อภัยทั้งปวง ทั้งที่เห็นได้และที่มองไม่เห็น คือหนทางที่จะทำให้เราปลอดภัยและมีความสงบสุข การรู้จักป้องกันภัยทั้งภายนอกและภายในจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการดำรงชีวิตอย่างมั่นคงและปลอดภัย.