อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ

อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ.

[คำอ่าน : อะ-นุ-ปา-เย-นะ, โย, อัด-ถัง, อิด-ฉะ-ติ, โส, วิ-หัน-ยะ-ติ]

“ผู้มุ่งประโยชน์โดยไร้อุบาย ย่อมลำบาก”

(ขุ.ชา.เอก. 27/16)

อุบาย หมายถึง วิธีการหรือแนวทางที่ใช้เพื่อให้บรรลุเป้าหมายหรือความสำเร็จในสิ่งที่มุ่งหวัง เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้การดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ว่าจะเป็นทางโลกหรือทางธรรม ล้วนต้องอาศัยอุบายที่ชาญฉลาด เพื่อฝ่าฟันอุปสรรคและนำพาตนไปสู่ผลลัพธ์ที่ดีงามตามที่ตั้งใจไว้

โดยทั่วไปแล้ว มนุษย์ทุกคนเมื่อทำกิจใด ๆ ย่อมมุ่งหวังผลแห่งความสำเร็จ ไม่มีใครปรารถนาความล้มเหลว แต่ในความเป็นจริง การจะไปถึงความสำเร็จนั้นไม่ได้เป็นเส้นทางที่ราบเรียบเสมอไป มักจะต้องเผชิญกับอุปสรรคต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาภายนอกหรือภายในใจของตนเอง ซึ่งล้วนเป็นสิ่งที่อาจทำให้ความพยายามสะดุดหรือชะงักลงได้

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ตั้งใจทำกิจใดโดยมุ่งหวังผลสำเร็จ จึงจำเป็นต้องเตรียม “อุบาย” ไว้ล่วงหน้า คือ เตรียมวิธีคิด วิธีแก้ไขปัญหา และแนวทางรับมือกับอุปสรรคต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้น การมีอุบายไว้ในใจเปรียบเสมือนมีแผนที่และเครื่องมือพร้อมสรรพ เมื่อเผชิญเหตุการณ์ไม่คาดคิด ก็สามารถดำเนินการแก้ไขได้อย่างรวดเร็วและตรงจุด

ในทางตรงกันข้าม หากผู้กระทำกิจขาดอุบายหรือไม่เตรียมแนวทางแก้ไขไว้ล่วงหน้า เมื่อปัญหาเกิดขึ้นจริงก็จะขาดความสามารถในการรับมือ ทำให้เสียเวลา เสียโอกาส และบางครั้งอาจทำให้กิจที่กระทำนั้นล้มเหลวไม่เป็นท่า ทั้งที่อาจจะใกล้ถึงความสำเร็จแล้วเพียงแค่ต้องการการตัดสินใจที่ถูกต้องในจังหวะสำคัญเท่านั้น

ฉะนั้น ไม่ว่าจะทำสิ่งใด ควรมีความรอบคอบ มีปัญญา และเตรียมอุบายวิธีให้พร้อมอยู่เสมอ เพราะอุบายไม่ใช่เพียงแค่ความเฉลียวฉลาดในการเอาชนะอุปสรรคเท่านั้น แต่ยังเป็นศิลปะของการดำเนินชีวิตอย่างมีสติ มีเหตุผล และนำพาไปสู่ความสำเร็จอย่างมั่นคงและยั่งยืน.